Cà Mau

Báo cáo tham luận của Sở TN&MT Cà Mau: 

Bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu trong chuyển dịch mô hình tăng trưởng trên địa bàn tỉnh Cà Mau

Cà Mau là tỉnh duy nhất trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước có 3 mặt giáp biển kéo dài từ biển Đông sang biển Tây với bờ biển dài 254km, phần lớn diện tích của tỉnh thuộc vùng đất ngập nước ven biển, có nhiều cửa sông, cửa biển. Tỉnh Cà Mau tập trung thực hiện tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, phát triển kinh tế tri thức, nền kinh tế xanh ... với hơn 300.000 ha nuôi trồng thủy sản, trong đó có khoảng 280.000 ha nuôi tôm nước lợ và có khu vực ngư trường rộng lớn trên 80.000 km2, Cà Mau là tỉnh có điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi trồng và khai thác thủy sản, cung cấp nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Trong thời gian qua, các cấp ủy tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu và xem đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của cả hệ thống chính trị, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc triển khai, thực hiện ở các cấp, các ngành. Tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TU về bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng tỉnh Cà Mau đến năm 2015 định hướng đến năm 2020 và Chương trình hành động số 27-CTr/TU ngày 19-8-2013 của Tỉnh ủy khóa XIV về thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về “Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường”, đã tổ chức sơ kết, tổng kết Nghị quyết nhằm đánh giá những việc đã làm được, những tồn tại, hạn chế và đề ra chủ trương, giải pháp chỉ đạo, khắc phục nhằm tiếp tục thực hiện tốt các chỉ tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết đề ra.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế trong chuyển dịch mô hình tăng trưởng, tình hình môi trường trên địa bàn tỉnh đã diễn biến theo chiều hướng phức tạp, ô nhiễm môi trường trên các tuyến sông tiếp nhận nhiều nguồn thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp và sinh hoạt ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động nuôi thủy sản ở các vùng nuôi tập trung tại các huyện Đầm Dơi, Cái Nước, Trần Văn Thời ... đặc biệt là hoạt động của các cơ sở sơ chế thủy sản và các hộ nuôi tôm siêu thâm canh với thải lượng lớn và mức độ ô nhiễm cao chưa được quản lý chặt chẽ đã tác động lớn đến chất lượng nguồn nước phục vụ nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh đó, một số khu vực trên địa bàn tỉnh thường xuyên xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như: dông, lốc xoáy, bão và áp thấp nhiệt đới, đặc biệt tình hình sạt lở bờ biển xảy ra với mức độ nghiêm trọng và mang tính chất thường xuyên, có một số đoạn lở rất sâu vào sát chân đê, cửa sông đe dọa trực tiếp đến đê biển và rừng phòng hộ, vào mùa khô tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn vào sâu các vùng nội đồng đã ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và đời sống sinh hoạt của người dân.

Về công tác bảo vệ môi trường

Nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý môi trường, tỉnh đã ban hành Chỉ thị số 09/CT-UBND ngày 10/8/2016 của Chủ tịch UBND tỉnh về việc tăng cường công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Cà Mau và Kế hoạch số 39/KH-UBND ngày 10/4/2018 của ChỦ tịch UBND tỉnh về khắc phục ô nhiễm môi trường trên địa bàn tỉnh năm 2018; thành lập Ban Chỉ đạo xử lý ô nhiễm môi trường và Tổ kiểm tra liên ngành về bảo vệ môi trường, trong đó tổ chức họp định kỳ và đột xuất để rà soát tình hình môi trường để ra biện pháp giải quyết các vấn đề môi trường còn tồn tại, Tổ kiểm tra liên ngành về bảo vệ môi trường tăng cường kiểm tra đột xuất không thông báo trước đối với cơ sở có dấu hiệu xả thải gây ô nhiễm môi trường để phát hiện và xử lý các đối tượng vi phạm về bảo vệ môi trường. Ngoài ra còn triển khai mô hình Tổ tự quản về bảo vệ môi trường nhằm tăng cường tham gia của cộng đồng cùng với chính quyền trong việc giám sát hoạt động xả thải của doanh nghiệp vi phạm về bảo vệ môi trường. Tỉnh đã xây dựng Đề án nâng cao năng lực công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Cà Mau đến năm 2025 để kiện toàn bộ máy tổ chức, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường và hạ tầng bảo vệ môi trường.

Để triển khai kiểm soát ô nhiễm môi trường hiệu quả, tỉnh đã trang bị phần mềm tiếp nhận, phân tích dữ liệu quan trắc tự động của các cơ sở sản xuất có quy mô xả thải từ 1.000 m3/ngày đêm trở lên; đầu tư 06 trạm quan trắc môi trường nước mặt tự động tại các khu, cụm công nghiệp và các tuyến sông chính nhằm cảnh báo kịp thời khi chất lượng nước có dấu hiệu ô nhiễm để có biện pháp kiểm soát, khắc phục hiệu quả; kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh; hướng dẫn thu gom, phân loại, dán nhãn và bố trí kho chứa chất thải nguy hại theo đúng quy định; tổ chức thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp nhằm khuyến khích doanh nghiệp hạn chế xả thải vào môi trường và xử lý nước thải đạt yêu cầu góp phần giảm thiểu ô nhiễm, thực hiện nhiệm vụ điều tra, đánh giá tác động của các nguồn nước thải công nghiệp xả thải vào sông, kênh và khu vực ven biển, đầu tư hệ thống xử lý nước thải, lò đốt rác y tế, thiết bị hấp chất thải y tế cho các bệnh viện, trung tâm y tế để ngăn ngừa ô nhiễm; ban hành kế hoạch thu gom, vận chuyển, lưu giữ, trung chuyển chất thải nguy hại cho các chủ nguồn thải phát sinh chất thải nguy hại < 600kg/năm và Kế hoạch thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn y tế nguy hại trên địa bàn tỉnh; xây dựng các trạm trung chuyển rác ở các huyện thay đổi công năng của các bãi rác tạm gây ô nhiễm để vận chuyển rác về nhà máy xử lý rác thải ở thành phố Cà Mau để xử lý tập trung; tỉnh đã quy hoạch khu xử lý chất thải rắn tập trung ở xã Khánh An, huyện U Minh, hiện nay đang xã hội hóa thu hút đầu tư vào khu xử lý, ưu tiên cho loại hình đốt rác phát điện và quy hoạch cụm công nghiệp có mùi để tập trung các cơ sở sản xuất phát sinh mùi hôi (chế biến đầu tôm, bột cá ...) nhằm góp phần phòng ngừa, hạn chế ô nhiễm.

Nguồn lực thực hiện công tác bảo vệ môi trường: hàng năm, tỉnh đều bố trí kinh phí sự nghiệp môi trường không thấp hơn 1% tổng chi đối với ngân sách địa phương được điều tiết theo yêu cầu, nhiệm vụ góp phần hỗ trợ cho hoạt động bảo vệ môi trường như: thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải, quan trắc môi trường, thanh, kiểm tra môi trường, xử lý chất thải, dự án về bảo vệ môi trường…. Kinh phí đầu tư cho bảo vệ môi trường phân bổ tăng dần hàng năm, tạo thuận lợi để triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường. Giai đoạn 2012 - 2017, tỉnh đã bố trí kinh phí sự nghiệp môi trường khoảng 350 tỷ đồng, chi cho hoạt động bảo vệ môi trường và các nhiệm vụ liên quan đến môi trường là 285 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 81,4 (%). Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã tranh thủ các nguồn vốn vay đầu tư công trình bảo vệ môi trường để xử lý chất thải góp phần giảm thiểu ô nhiễm.

Về công tác ứng phó biến đổi khí hậu

Tỉnh đã phê duyệt dự án “Cập nhật kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu tỉnh Cà Mau đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” tại Quyết định số 975/QĐ-UBND ngày15/6/2018 của Chủ tịch UBND tỉnh, ban hành Kế hoạch thực hiện Thỏa tuận Paris về biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2017 – 2020 và giai đoạn 2021 – 2030; thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện chương trình ứng phó biến đổi khí hậu và nước biển dâng và Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn các cấp. Thời gian qua tỉnh đã chủ động triển khai thực hiện các công trình, nhiệm vụ trọng điểm như: xây dựng đê, kè phòng, chống sạt lở đất vùng cửa sông, cửa biển xung yếu, khôi phục lại diện tích rừng phòng hộ ven biển, kè ngầm tạo bãi trồng rừng… đồng thời tổ chức thực hiện tốt các dự án về ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng trên địa bàn tỉnh như: các dự án nâng cấp đê biển Tây, xây dựng đê biển Đông; trồng rừng phòng hộ; xây dựng các khu neo đậu tranh trú bão, các khu tái định cư cho nhân dân; xây dựng kè chống sạt lở bằng vật liệu địa phương, kè bàn nhựa, kè rọ đá, kè ngầm tạo bãi, kè áp bờ, kè kiên cố dự ứng lực, kè tường mềm giảm sóng..., đôn đốc đẩy nhanh tiến độ xây dựng, quy hoạch các cụm tuyến dân cư vùng ven biển, vùng có nguy cơ cao bị ảnh hưởng do thiên tai; thực hiện lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của ngành, địa phương; tuyên truyền, tập huấn, huấn luyện thực hành phòng, chống thiên tai, ứng phó sự cố nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng phó của cán bộ địa phương và cộng đồng. Toàn tỉnh có 01 trạm Khí tượng thủy văn, 03 trạm thủy văn, 01 trạm đo mưa tự động, 06 trạm quan trắc mực nước tự động, 08 trạm đo mưa tự động phục vụ công tác dự báo, cảnh báo thiên tai, biến đổi khí hậu.

Xây dựng các mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu ở vùng ngọt (mô hình nuôi cá đồng, cá chình và cá bống tượng; mô hình lúa - tôm; mô hình sản xuất lúa 3 giảm, 3 tăng; mô hình giảm lượng giống gieo sạ) và vùng mặn (mô hình tôm - rừng; mô hình nuôi kết hợp; mô hình quảng canh cải tiến ít thay nước; mô hình nuôi tôm siêu thâm canh; mô hình nuôi vịt biển thích ứng biến đổi khí hậu). Khảo nghiệm, sản xuất thử, trình diễn các giống lúa mới, mỗi năm trên 100 giống lúa các loại phù hợp với điều kiện sản xuất trong điều kiện biến đổi khí hậu, chịu phèn, mặn khá tốt; thực hiện việc ương dưỡng giống tôm càng xanh toàn đực có nguồn gốc từ Israel và cung ứng cho nông dân vùng sản xuất lúa - tôm tỉnh Cà Mau. Áp dụng các kỹ thuật canh tác, quy trình chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản thích ứng với biến đổi khí hậu như: quy trình sản xuất lúa 3 giảm 3 tăng (SRI); chuyển giao các ứng dụng quy trình nuôi khép kín ít thay nước, công nghệ Biofloc, kỹ thuật nuôi tôm quảng canh cải tiến 02 giai đoạn, 03 giai đoạn, nuôi tôm công nghiệp và quảng canh cải tiến theo VietGap.

Bài học kinh nghiệm

Trong thời gian tới cần phải kết hợp tốt giữa tuyên truyền vận động với hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất cho bảo vệ môi trường là nhiệm vụ thực tiễn để giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường đang đặt ra. Phân khu chức năng riêng biệt cho sản xuất, dịch vụ và nơi sinh sống tạo thuận lợi cho công tác quản lý môi trường. Xem xét rà soát quy hoạch: khu dân cư ven sông, quy hoạch sản xuất có tính đến sức chịu tải của môi trường.

Tiếp tục nhân rộng triển khai các mô hình bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh như mô hình ủ phân compost từ rác hữu cơ, lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời cho các hộ vùng sâu, mô hình cộng đồng tham gia phát triển du lịch từ dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn (đặc biệt khu vực Vườn Quốc Gia Mũi Cà Mau), lắp đặt thiết bị xử lý nước mặn thành nước ngọt ở các cụm đảo …

Tăng cường đổi mới công tác tuyên truyền, tạo chuyển biến về nhận thức và hành động trong các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể, cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, các tầng lớp nhân dân từ đó có trách nhiệm, ý thức bảo vệ môi trường gắn với việc trồng rừng, bảo tồn diện tích rừng với mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu. Tăng cường năng lực quản lý, củng cố, kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu

Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 31/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách về bảo vệ môi trường và triển khai thực hiện Đề án nâng cao năng lực công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Cà Mau đến năm 2025. Tập trung giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường tại các khu, cụm công nghiệp và ô nhiễm nước mặt ở các khu dân cư ven sông và các tuyến sông trong nội ô thành phố Cà Mau và trung tâm các huyện. Tổ chức thẩm định công nghệ sản xuất các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường lớn, không cấp phép các dự án có công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường. Đẩy mạnh xã hội hóa để tập trung đầu tư hạ tầng bảo vệ môi trường (khu liên hợp xử  lý chất thải rắn tập trung, hệ thống xử lý nước thải ở khu, cụm công nghiệp, hệ thống nước thải sinh hoạt ở TP. Cà Mau, xử lý chất thải y tế...) nhằm góp phần giảm thiểu ô nhiễm do chất thải.

Tăng cường năng lực dự báo, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, sự cố môi trường. Trang bị hệ thống cảnh báo sớm các sự cố môi trường, bao gồm hệ thống máy móc thiết bị, chương trình nghiên cứu, thiết lập cơ sở dữ liệu… ở vùng có nguy cơ xảy ra thiên tai, sự cố môi trường, bảo đảm sinh kế người dân ở những địa bàn thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Xây dựng kết cấu hạ tầng ven biển và các cụm đảo: hệ thống đê biển, các khu tái định cư ven biển, xây dựng các khu neo đậu trú bão ở các cửa biển để phát triển kinh tế biển đồng thời tạo điều kiện cho các tàu thuyền vào tránh trú bão khi có thiên tai xảy ra.

Trên đây là tham luận về công tác bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu trong chuyển dịch mô hình tăng trưởng trên địa bàn tỉnh Cà Mau, UBND tỉnh Cà Mau báo cáo đến Hội nghị.