Biến đổi khí hậu toàn cầu làm cho tình hình thời tiết ở nước ta có những biến đổi khó lường. Ngành KTTV đã và đang cố gắng nỗ lực từng ngày để phục vụ, dự báo KTTV đảm bảo sự phát triển bền vững kinh tế, xã hội đất nước. Tuy nhiên, đây là ngành đặc thù, mang tính học thuật sâu nên để xã hội thấu hiểu, chia sẻ là điều không đơn giản. “Mỗi người dân cần có mối quan tâm, hiểu biết và hành động bảo vệ hệ thống khí quyển, khí hậu trên trái đất. Chúng ta hiểu rằng chỉ có thể chung tay với trách nhiệm của mỗi người thì mới bảo vệ được hệ thống khí hậu này.” – Thứ trưởng Lê Công Thành chia sẻ tại Tọa đàm kêu gọi sự quan tâm và chung tay của mọi người đối với công tác KTTV.

Thứ trưởng Bộ TN&MT Lê Công Thành phát biểu tại Tọa đàm

Trong khuôn khổ Lễ phát động hưởng ứng Ngày Khí tượng Thế giới, sáng 23/3/2019 đã diễn ra Tọa đàm: “Mặt trời, Trái đất và Thời tiết - Hành động của chúng ta”. Chương trình Tọa đàm có sự tham gia Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Công Thành; PGS.TS. Trần Hồng Thái, Tổng cục trưởng Tổng cục KTTV; PGS.TS Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Khoa học KTTV&BĐKH; ông Nguyễn Đức Quang, Cục trưởng Cục Ứng phó và Khắc phục hậu quả thiên tai, Tổng cục Phòng, chống thiên tai; ông Trần Văn Phương, Giám Đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Hải Phòng.

Biến đổi khí hậu gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan, khó dự báo, cảnh báo hơn

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Khoa học KTTV&BĐKH cho biết, là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH, Việt Nam coi ứng phó với BĐKH là nhiệm vụ sống còn và kêu gọi toàn thể cộng đồng từ Trung ương đến địa phương chung tay ứng phó BĐKH. Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách ứng phó với BĐKH đạt nhiều kết quả tích cực.

“Phải giảm tối đa thiệt hại cho đất nước trong điều kiện thiên tai gia tăng. Chúng ta thấy rằng, BĐKH làm gia tăng thiên tai nhưng những cảnh báo, dự báo sớm cùng cộng đồng thích ứng tốt với BĐKH thì sẽ giảm được thiệt hại do thiên tai. Đó là công lao, đóng góp của ngành KTTV.” – PGS.TS Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Văn Thắng, Viện trưởng Viện Khoa học KTTV&BĐKH phát biểu tại tọa đàm

Chia sẻ thêm về việc BĐKH gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan, PGS.TS Trần Hồng Thái, Tổng cục trưởng Tổng cục KTTV cho biết, trong những năm vừa qua, diễn biến bão trên Biển Đông và đất liền cũng như thiên tai ngày càng phức tạp hơn. Về số cơn bão không có nhiều biến động nhưng có những cơn bão đã phá vỡ gần như tất cả các kỷ lục và trở thành siêu bão.

Theo thông điệp của Tổ chức Khí tượng thế giới, BĐKH đang diễn ra ngày càng khắc nghiệt, tạo nên những hiện tượng thời tiết cực đoan, có tính khó dự đoán, cảnh báo hơn. Ngoài các hiện tượng thời tiết cực đoan thì thiên tai sau bão như lũ, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất... đã gây nhiều thiệt hại về người và của.

Đánh giá về ảnh hưởng mà thiên tai cực đoan gây ra đối với kinh tế, xã hội của Việt Nam, ông Nguyễn Đức Quang, Cục trưởng Cục Ứng phó và Khắc phục hậu quả thiên tai, Tổng cục Phòng, chống thiên tai cho biết, trong những năm gần đây, thiên tai ở nước ta diễn ra rất cực đoan, để lại những hậu quả nặng nề. Năm 2016 có 264 người chết, mất tích và thiệt hại gần 40 nghìn tỷ đồng; năm 2017 có 386 người chết, mất tích và thiệt hại 60 nghìn tỷ đồng; năm 2018 có 224 người chết, mất tích và thiệt hại 20 nghìn tỷ đồng.

“Có thể nói rằng thiên tai đã ảnh hưởng rất sâu sắc đến kinh tế, xã hội và đời sống của người dân những vùng chịu ảnh hưởng. Trước mắt thì BĐKH, thiên tai cực đoan, cùng áp lực từ sự phát triển, quy mô kinh tế và dân số thì nhiệm vụ phòng chống thiên tai còn hết sức nặng nề và đối mặt với nhiều thách thức.” - ông Nguyễn Đức Quang nói.

PGS.TS Trần Hồng Thái, Tổng cục trưởng Tổng cục KTTV phát biểu tại tọa đàm

Phối hợp chặt chẽ giữa dự báo, cảnh báo KTTV với phòng, chống thiên tai

Theo ông Nguyễn Đức Quang, mục tiêu của Chiến lược quốc gia về PCTT trong những năm tới là phải áp dụng đồng bộ giải pháp để hiện thực hóa được quan điểm nhiệm vụ phòng chống thiên tai là của toàn dân, toàn xã hội, toàn hệ thống chính trị, cần huy động toàn bộ nguồn lực ở mức cao nhất vào công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.

Theo đánh giá của ông Nguyễn Đức Quang, lĩnh vực KTTV với công tác dự báo, cảnh báo có vai trò rất quan trọng đối với những người làm công tác phòng chống thiên tai. Ông ví sự phối hợp này như “ngọn hải đăng trên biển với con tàu”, “đường ray với tàu hỏa”, “trong nhiều trường hợp công tác dự báo, cảnh báo mang tính chất quyết định để công tác ứng phó hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại”.

Chia sẻ thêm về sự cần thiết phối hợp chặt chẽ giữa hai lĩnh vực, PGS.TS Trần Hồng Thái cho rằng, với mục tiêu cùng nhau hướng tới đó là giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ cuộc sống người dân, và đảm bảo sự phát triển bền vững kinh tế xã hội của đất nước, ngành KTTV có trách nhiệm cung cấp các bản tin, ngành PCTT sử dụng các bản tin để đưa đến những hành động cụ thể.

Với sự thành lập 2 Tổng cục, sự kết hợp từng bước đi vào chiều sâu. Kết quả đã được Thủ tướng Chính phủ ghi nhận là mặc dù thiên tai năm 2018 diễn ra phức tạp nhưng với sự đoàn kết, đồng lòng của các Bộ ngành, sự bám sát dự báo cũng như công tác quyết liệt trong chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương thì thiệt hại đã giảm đi gần 2/3 so với năm trước.

“Đây là bước đầu tốt đẹp, trong tương lai, tôi mong muốn không phải chỉ có ngành PCTT và KTTV mà còn có sự tham gia của các ngành, các lĩnh vực khác. Như Thứ trưởng Lê Công Thành nói thì chúng ta cần một hệ thống thông tin chung, chia sẻ thông tin trong toàn hệ thống mà không có ranh giới giữa các bộ ngành, địa phương, thậm chí tiến tới không có ranh giới quốc gia với một mục tiêu duy nhất là bảo vệ cuộc sống người dân, bảo vệ sự phát triển của đất nước.” – PGS.TS. Trần Hồng Thái nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Đức Quang, Cục trưởng Cục Ứng phó và Khắc phục hậu quả thiên tai, Tổng cục Phòng, chống thiên tai phát biểu tại tọa đàm

Cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cần đẩy mạnh xã hội hóa công tác KTTV

Thứ trưởng Bộ TN&MT Lê Công Thành cho biết, trong thời gian sắp tới, để ngành KTTV làm tốt hơn nhiệm vụ thực hiện quan trắc, giám sát, đưa ra các cảnh báo, dự báo kịp thời, chính xác hơn thì cần sự vào cuộc của rất nhiều bộ ngành, địa phương và người dân. Như vậy, chính sách về xã hội hóa công tác KTTV là điểm hết sức quan trọng.

“Trong những năm gần đây, các địa phương, bộ ngành, nhiều doanh nghiệp đã thực hiện nhiệm vụ về quan trắc, theo dõi thời tiết khí hậu. Sự phát triển xã hội hóa công tác KTTV sẽ tập trung được mọi nguồn lực của xã hội, không những làm nguồn số liệu dồi dào hơn, làm mọi người quan tâm đến thông tin KTTV hơn mà mỗi người, mỗi doanh nghiệp có ý thực tự bảo vệ mình trước những hiện tượng thời tiết, thiên tai phức tạp.” – Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xã hội hóa công tác KTTV.

Về phía Tổng cục KTTV, Tổng cục trưởng Trần Hồng Thái cho rằng, trong hệ thống phòng chống thiên tai thì Tổng cục sẽ luôn phải đi đầu trong việc đưa ra các bản tin, định hướng cho cách hành động phòng chống thiên tai.

Trong thời gian tới, Tổng cục sẽ tiếp tục kiện toàn tổ thức bộ máy, hoàn thiện những chính sách trong lĩnh vực KTTV. “Luật Khí tượng thủy văn, Luật Phòng chống thiên tai mới đi vào cuộc sống; hai Tổng cục cũng mới đi vào hoạt động một cách chính thức. Do đó, hệ thống văn bản và tổ chức bộ máy từ Trung ương đến địa phương còn phải hoàn thiện rất nhiều.” -  PGS.TS. Trần Hồng Thái nói.

PGS.TS. Trần Hồng Thái cũng cho rằng, cần xây dựng cơ chế chính sách để phát huy trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân trong công tác đưa ra bản tin, thông tin phòng chống thiên tai; làm sao huy động được hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương.

“Trung ương đưa ra các bản tin, hướng dẫn và địa phương có lực lượng tại chỗ nhận biết được biểu hiện của thiên tai mang tính cục bộ như lũ quét, sạt lở đất... để có bản tin cảnh báo kịp thời. Trong những năm vừa qua, thực tiễn cho thấy kinh nghiệm, sáng kiến của người dân mang lại hiệu quả rất lớn, bảo vệ được cuốc sống của nhiều người dân.” - PGS.TS. Trần Hồng Thái nói.

Khẳng định hệ thống thông tin chung trong phòng chống thiên tai rất quan trọng, ông Nguyễn Đức Quang cho biết, các cơ quan thông tin đại chúng từ Trung ương đến địa phương như: Đài tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam và hệ thống đài thông tin duyên hải, các cơ sở thông tin ở địa phương, hệ thống nhà mạng viễn thông... đã góp phần rất lớn giúp người dân các vùng chịu ảnh hưởng kịp thời nắm bắt được thiên tai và chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại.

Cùng với đó, sự chủ động phòng chống của người dân và áp dụng những kiến thức bản địa, kinh nghiệm truyền thống là rất quan trọng. “Ở những vùng sâu, vùng xa, khi thiên tai đến làm hệ thống điện mất, mạng lưới thông tin liên lạc gián đoạn thì hệ thống thông tin truyền thống như loa tay, cồng chiêng, trống... lại phát huy tác dụng. Mới đây, ở Sơn La, Yên Bái, chính những loa tay của các trưởng thôn, trưởng bản đã cứu được rất nhiều người dân tránh được thiệt hại.” – Ông Nguyễn Đức Quang chia sẻ.

Ông Trần Văn Phương, Giám đốc Sở TN&MT TP. Hải Phòng phát biểu tại tọa đàm

Chia sẻ từ phía địa phương, ông Trần Văn Phương, Giám đốc Sở TN&MT TP. Hải Phòng cho biết, là một thành phố biển thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, lãnh đạo thành phố luôn quan tâm chỉ đạo thực hiện các giải pháp phòng chống thiên tai, ứng phó với BĐKH và khắc phục ảnh hưởng sau các trận bão, lũ.

Ông Trần Văn Phương cũng cho biết, Hải Phòng Trạm Khí tượng Phù Liễn và 20 trạm nhỏ nằm quanh thành phố. Nhờ vậy, đã kịp thời trong cập nhật thông tin hàng ngày, dự báo diễn biến có thể xảy ra. Sở TN&MT luôn phối hợp tốt với Đài KTTV khu vực Đông Bắc, một cơ quan của Tổng cục KTTV đặt tại thành phố.

Tuy nhiên, ông Trần Văn Phương cũng cho rằng, cần có chính sách rõ hơn về nguồn lực cho địa phương triển khai các hoạt động phòng chống thiên tai và ứng phó với BĐKH; đồng thời, đề nghị Bộ thường xuyên tổ chức tập huấn cho cán bộ cấp huyện trở lên về kiến thức chuyên môn lĩnh vực KTTV và BĐKH.

Báo chí đóng vai trò quan trọng trong thông tin TNMT nói chung và thông tin KTTV nói riêng

Đánh giá cao vai trò của báo chí, Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định: “Truyền thông báo chí, các anh chị em phóng viên là những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng. Thực sự là cần phải biết được thông tin, cần nhận thức được cách phòng chống thì thiệt hại mới giảm được.”

Chính vì vậy, Bộ TN&MT luôn quan tâm tới công tác truyền thông, báo chí. Bộ TN&MT cho rằng, công tác truyền thông, đặc biệt là đưa đến người dân những thông tin kịp thời về KTTV nói riêng hay những thông tin về cơ chế chính sách lĩnh vực TN&MT nói chung cần phải được quan tâm.

“Phải làm sao để từ khi xây dựng các chính sách mọi người đã được biết tới, đã được thể hiện mong muốn của mình xem cơ chế chính sách như thế nào để phù hợp với thực tiễn. Vì vậy, chúng tôi cũng từng bước đưa công tác cung cấp thông tin báo chí trở thành công việc thường xuyên của các đơn vị quản lý nhà nước trực thuộc Bộ, trong đó có Tổng cục KTTV.” – Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Chia sẻ thêm với báo chí, PGS.TS. Trần Hồng Thái cho rằng, báo chí là tương tác hai chiều. “Chúng tôi muốn cung cấp thông tin cho cộng đồng thì cách dễ và hiệu quả nhất là thông qua báo chí. Thông tin không chỉ là những bản tin thời tiết, bão lũ mà còn thông tin để xã hội hiểu hơn về công tác của ngành KTTV, để chia sẻ với những khó khăn của chúng tôi trong công tác dự báo KTTV. Mặt khác, qua ý kiến của báo chí, chúng tôi nhận lại phản hồi và yêu cầu của xã hội đối với hoạt động của mình để làm tốt hơn.

Trong những năm vừa qua, Tổng cục KTTV luôn cởi mở với báo chí. Theo truyền thống của ngành thì báo chí có thể liên hệ bất kỳ thời điểm nào, đặc biệt trong những lúc thiên tai. Vì vậy, hãy giữ truyền thống đó. Chúng tôi luôn coi phóng viên, báo chí như những đồng nghiệp của mình, cũng mong các bạn coi chúng tôi như đồng nghiệp để có thể chia sẻ.” -  PGS.TS. Trần Hồng Thái  nói.

Buổi Tọa đàm thực sự là dịp để các đại biểu tham dự chia sẻ, giao lưu, trò chuyện với đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị chỉ đạo tác nghiệp trong lĩnh vực KTTV và phòng chống thiên tai, đại diện cho chính quyền địa phương và các phóng viên, nhà báo, nhà khoa học đang theo dõi, nghiên cứu lĩnh vực khí tượng thuỷ văn.

CTTĐT